Nội dung chính
Mô hình kinh tế xanh tại các vườn quốc gia đang thay đổi tư duy bảo tồn truyền thống để hướng tới sự phát triển bền vững gắn liền với trách nhiệm và công nghệ.
Tại Vườn quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình), những dấu hiệu bất thường của thiên nhiên như sự xuất hiện sớm của các đàn bướm vào cuối tháng ba đã trở thành một tín hiệu cảnh báo. Dưới góc độ quản trị, sự thay đổi này không chỉ là hiện tượng tự nhiên mà còn là lời nhắc nhở về sự biến đổi khó lường của khí hậu, buộc các nhà quản lý phải tái định nghĩa lại mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển kinh tế.
Thiết lập “lằn ranh đỏ” và ứng dụng công nghệ trong quản trị tài nguyên
Để đối phó với áp lực từ biến đổi khí hậu và hoạt động du lịch, các vườn quốc gia (VQG) đang thiết lập những cơ chế bảo vệ thông minh hơn. Tại VQG Côn Đảo, bài toán đặt ra là làm sao để kiểm soát “sức tải” của hệ sinh thái, đảm bảo du lịch không làm tổn hại đến các quá trình sinh học tự nhiên.
Ông Nguyễn Văn Ngà, Trưởng phòng Du lịch sinh thái và Giáo dục môi trường tại Ban quản lý VQG Côn Đảo, nhấn mạnh về việc xác lập các “lằn ranh đỏ” nghiêm ngặt. Cụ thể, việc giới hạn số lượng khách tại các khu vực nhạy cảm như bãi đẻ của rùa biển hay kiểm soát chặt chẽ thời gian tham quan là điều bắt buộc. Nguyên tắc cốt lõi ở đây là: Không đánh đổi môi trường để lấy lợi ích kinh tế ngắn hạn. Nếu hệ sinh thái có dấu hiệu suy thoái, các hoạt động khai thác sẽ ngay lập tức được điều chỉnh hoặc tạm dừng.
Tại VQG Bidoup – Núi Bà (Lâm Đồng), triết lý này được cụ thể hóa qua nguyên tắc “Không để lại dấu vết” (Leave No Trace – LNT). Đây là bộ quy tắc ứng xử quốc tế nhằm giảm thiểu tối đa tác động của con người, bao gồm việc quản lý rác thải, bảo vệ cảnh quan và tôn trọng động vật hoang dã. Để hỗ trợ việc giám sát, công nghệ hiện đại đã được đưa vào vận hành như:
- Viễn thám và thiết bị bay không người lái (UAV): Giám sát diện tích và biến động rừng từ trên cao.
- Hệ thống SMART và bẫy ảnh tự động: Theo dõi sát sao diễn biến của các loài động vật hoang dã.
- Chuyển đổi số: Hướng tới mục tiêu Net Zero (phát thải ròng bằng không) như cách Côn Đảo đang thực hiện.
Mô hình đồng quản lý: Khi cộng đồng là chủ thể hưởng lợi
Một trong những chìa khóa quan trọng nhất để bảo tồn bền vững chính là biến cộng đồng địa phương từ đối tượng quản lý thành chủ thể hưởng lợi trực tiếp. Khi quyền lợi kinh tế gắn liền với trách nhiệm bảo vệ tài nguyên, người dân sẽ trở thành những người gác rừng tự nguyện và hiệu quả nhất.
Tại VQG Xuân Thủy, việc đạt được danh hiệu Vườn di sản ASEAN là minh chứng cho sự thành công trong việc kết hợp phục hồi hệ sinh thái với nâng cao sinh kế vùng đệm. Tương tự, tại Côn Đảo, mô hình “đồng quản lý” đã giúp người dân tham gia sâu vào chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch như vận chuyển, lưu trú và hướng dẫn viên, từ đó tạo ra sự gắn kết chặt chẽ giữa đời sống dân sinh và sự toàn vẹn của tự nhiên.
Tại Bidoup – Núi Bà, sự cộng sinh giữa vườn quốc gia và cộng đồng người K’Ho đã tạo nên một mạng lưới bảo vệ khổng lồ. Hiện nay, VQG đã thực hiện giao khoán bảo vệ rừng cho 1.295 hộ gia đình vùng đệm, giúp họ có thu nhập ổn định từ việc trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng.
Hướng tới du lịch phát thải thấp và giàu giá trị giáo dục
Giá trị của du lịch sinh thái hiện đại không chỉ dừng lại ở doanh thu mà còn nằm ở hàm lượng giáo dục môi trường. Các tour du lịch như xem rùa đẻ tại Côn Đảo hay trải nghiệm văn hóa bản địa tại Bidoup – Núi Bà đều được thiết kế theo hướng phát thải thấp và tuân thủ các tiêu chuẩn của UNESCO.
Mục tiêu cuối cùng là biến mỗi chuyến đi của du khách thành một hành trình nâng cao nhận thức. Việc kết hợp giữa công nghệ tiên tiến và mô hình quản lý dựa vào cộng đồng sẽ đảm bảo rằng các “kho báu xanh” của quốc gia không bị bào mòn, giúp những cánh bướm ở Cúc Phương hay những rùa biển ở Côn Đảo vẫn luôn trở về đúng hẹn theo chu kỳ của tự nhiên.
Góc nhìn chuyên gia: Sự chuyển dịch từ bảo tồn đóng sang bảo tồn mở (kinh tế xanh) là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là việc duy trì sự cân bằng giữa áp lực tăng trưởng du lịch và khả năng phục hồi của hệ sinh thái. Các doanh nghiệp du lịch cần thấu hiểu rằng, bảo vệ môi trường chính là bảo vệ nguồn vốn kinh doanh dài hạn của chính mình.
Bạn nghĩ sao về mô hình du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới!