Nội dung chính
Luật Xây dựng sửa đổi 2026 sẽ mở ra cánh cửa cho ngành xây dựng, gỡ bỏ nhiều nút thắt pháp lý và đồng thời đặt ra thách thức mới về quản lý rủi ro.
1. Tầm quan trọng của luật mới
Hiệu lực từ 1/7/2026, luật này được kỳ vọng sẽ phá vỡ những rào cản pháp lý đã tồn tại trong quá trình thực hiện dự án xây dựng. Đặc biệt, việc làm rõ trách nhiệm của các chủ thể và cơ chế quản lý chi phí hứa hẹn nâng cao hiệu quả đầu tư.
2. Cách luật sẽ giúp doanh nghiệp gỡ bỏ “nút thắt”
Trong hội thảo quốc gia năm 2025, nhiều chuyên gia nhấn mạnh rằng một trong những điểm mấu chốt của luật là đơn giản hóa thủ tục hành chính và thiết lập quy trình quản lý dự án theo từng hình thức đầu tư (đầu tư công, PPP, kinh doanh). Điều này giúp doanh nghiệp nhanh chóng có được giấy phép, giảm thời gian chờ và hạn chế chi phí phát sinh.
2.1. Phân loại dự án theo hình thức đầu tư
- Đầu tư công: quy trình chuẩn hoá, giảm thiểu thủ tục.
- PPP: tính minh bạch hơn, trách nhiệm chia ra rõ ràng.
- Đầu tư kinh doanh: linh hoạt hơn trong thiết kế, cho phép các loại thiết kế khác ngoài “thiết kế cơ sở”.
2.2. Tối ưu hóa quản lý hợp đồng
Luật mới bổ sung quy định về sự kiện bất khả kháng và hoàn thành cơ bản, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc bảo đảm nghĩa vụ theo pháp luật dân sự. Điều này giúp ngăn chặn tranh chấp do điều khoản chưa rõ ràng.
2.3. Đơn giản hóa thủ tục cấp phép
Phần cắt giảm thủ tục đã mở rộng các đối tượng miễn giấy phép, chỉ cần một thủ tục hành chính trước khi khởi công. Ngoài ra, những quy định chuyên ngành (công trình ngoài khơi, hạ tầng hàng không…) cũng được cập nhật để phù hợp với thực tiễn.
2.4. Đánh giá năng lực doanh nghiệp và cá nhân
Bỏ điều kiện năng lực tổ chức và giảm thiểu sát hạch cá nhân, thay vào đó là đánh giá hồ sơ, kinh nghiệm. Điều này giúp doanh nghiệp nhanh chóng tiến hành dự án mà không phải đợi quá lâu.
3. Đổi mới trong quản lý chi phí
Luật cho phép tính toán chi phí theo từng giai đoạn thay vì chỉ tính đúng tính đủ toàn bộ dự án. Phương pháp này giúp chủ đầu tư nắm bắt chi phí thực tế, điều chỉnh kịp thời khi có sự thay đổi thiết kế hay quy mô.
3.1. Định mức và đơn giá linh động
Việc điều chỉnh định mức, đơn giá theo thị trường và công nghệ mới giúp dự án tránh lạm phát chi phí và nâng cao tính cạnh tranh.
4. Kiểm soát rủi ro pháp lý phát sinh
Luật chuyển trọng tâm từ tiền kiểm sang quản trị rủi ro, tăng cường hậu kiểm và trao quyền nhiều hơn cho các chủ thể. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp không nắm bắt kịp thời quy định mới, nguy cơ tranh chấp có thể tăng.
4.1. Những nguồn gốc tranh chấp thường gặp
- Thiết kế kỹ thuật chưa rõ ràng.
- Tranh chấp về tiến độ, chi phí, thay đổi thiết kế.
- Điều khoản thanh toán và quyết toán chưa chi tiết.
4.2. Giải pháp thực tiễn
Để giảm thiểu rủi ro, các hợp đồng cần chi tiết hơn về tiến độ, thanh toán, và quy trình xử lý tranh chấp. Các doanh nghiệp cũng nên tham gia các khóa đào tạo về pháp lý, và xây dựng mối quan hệ đối thoại với cơ quan quản lý.
5. Tầm nhìn chuyên gia
Những lời khuyên của các chuyên gia như PGS. TS. Tô Văn Hòa và ông Lê Hồng Hạnh nhấn mạnh rằng đăng ký và cập nhật kiến thức pháp lý định kỳ là chìa khóa để doanh nghiệp duy trì lợi thế cạnh tranh.
Với những thay đổi sâu rộng, việc nắm bắt kịp thời và ứng dụng hiệu quả luật Xây dựng sửa đổi sẽ là yếu tố quyết định thành công trong việc bảo vệ lợi ích đầu tư của doanh nghiệp.