Nội dung chính
Cơ quan quản lý đang quyết liệt triển khai các biện pháp nghiệp vụ nhằm ngăn chặn tình trạng gian lận thuế thông qua việc sử dụng hai hệ thống sổ sách kế toán khác nhau.
Tại cuộc họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Tài chính diễn ra vào ngày 9/4, Phó Cục trưởng Cục Thuế Lê Long đã đưa ra những cảnh báo đanh thép về tình trạng doanh nghiệp sử dụng song song hai hệ thống sổ sách để thao túng số liệu. Đây không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng mà còn là vấn đề nhức nhối gây thất thu ngân sách nhà nước (NSNN).
Hành vi “hai sổ kế toán”: Rủi ro pháp lý và hệ lụy kinh tế
Theo phân tích từ ông Lê Long, việc duy trì một hệ thống sổ sách phục vụ nội bộ để theo dõi thực tế sản xuất kinh doanh và một hệ thống khác cung cấp cho cơ quan quản lý là thủ đoạn tinh vi nhằm:
- Gian lận nghĩa vụ thuế, làm giảm số thuế phải nộp.
- Lập báo cáo tài chính sai lệch để gian lận trong công tác đấu thầu.
- Thao túng số liệu để vay vốn ngân hàng hoặc thực hiện các mục đích trục lợi khác.
Thực tế, các vụ việc này đang có xu hướng diễn biến phức tạp và có tính hệ thống. Điển hình như trường hợp của Công ty Hoàng Long lập hai sổ sách để che giấu doanh thu, hay Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu sử dụng hai phần mềm kế toán khác nhau để kê khai thuế. Những hành vi này không chỉ phản ánh ý thức trách nhiệm xã hội kém của chủ doanh nghiệp mà còn tạo ra sự bất bình đẳng, phá vỡ tính minh bạch của môi trường kinh doanh.
Số hóa công tác kiểm tra: Dùng Big Data và AI để truy quét sai phạm
Trước những thủ đoạn ngày càng tinh vi, ngành Thuế đang chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu số. Thay vì chỉ kiểm tra truyền thống, cơ quan chức năng đang tập trung vào các giải pháp công nghệ cao để nhận diện rủi ro:
Kết nối dữ liệu từ các đơn vị cung cấp giải pháp số
Tính đến ngày 7/4/2026, cơ quan thuế đã tiếp nhận dữ liệu từ 42 tổ chức với tổng cộng 12.809 khách hàng. Thông qua việc phối hợp với các đơn vị cung cấp hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán, ngành Thuế có thể dễ dàng phát hiện các dấu hiệu bất thường khi một doanh nghiệp sử dụng nhiều hệ thống sổ sách khác nhau. Các cảnh báo rủi ro về sai lệch báo cáo tài chính dự kiến sẽ được triển khai diện rộng từ tháng 4/2026.
Ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu lớn
Việc đẩy mạnh ứng dụng Big Data và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp cơ quan thuế tự động nhận diện các chỉ số bất thường về:
- Sự chênh lệch giữa doanh thu và chi phí thực tế.
- Biên lợi nhuận không phù hợp với đặc thù ngành nghề.
- Các dòng tiền bất thường không được phản ánh đầy đủ trên báo cáo.
Bên cạnh đó, việc tăng cường kết nối với hệ thống ngân hàng và kiểm soát chặt chẽ các giao dịch tiền mặt lớn sẽ là “lá chắn” quan trọng để ngăn chặn các khoản doanh thu bị “ẩn” khỏi hệ thống quản lý.
Cảnh báo nhóm doanh nghiệp doanh thu lớn nhưng báo lỗ kéo dài
Một điểm đáng chú ý được nêu tại cuộc họp báo là sự xuất hiện của nghịch lý: có hơn 400 doanh nghiệp sở hữu doanh thu từ 1.000 tỷ đồng/năm trở lên nhưng vẫn kê khai thua lỗ liên tục. Việc một doanh nghiệp quy mô lớn, hoạt động mở rộng và gia tăng đầu tư nhưng vẫn báo lỗ kéo dài là dấu hiệu rủi ro rất cao về việc kê khai thuế không trung thực.
Ngành Thuế khẳng định sẽ đưa nhóm doanh nghiệp có dấu hiệu lỗ nhiều năm hoặc có biên lợi nhuận bất thường vào diện kiểm tra chuyên đề trọng điểm trong năm 2026. Trong các trường hợp vi phạm có tổ chức và nghiêm trọng, cơ quan thuế sẽ phối hợp với các lực lượng chức năng để điều tra và xử lý hình sự theo đúng quy định của pháp luật.
Góc nhìn chuyên gia: Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, sự minh bạch về tài chính không còn là lựa chọn mà là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tồn tại bền vững. Việc cố gắng trục lợi ngắn hạn từ việc gian lận thuế có thể mang lại lợi ích tức thời, nhưng cái giá phải trả về uy tín và rủi ro pháp lý là vô cùng lớn. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kế toán chuẩn mực, thống nhất để vừa đảm bảo tuân thủ, vừa tối ưu hóa quản trị nội bộ.
Bạn nghĩ sao về các biện pháp siết chặt quản lý thuế bằng công nghệ AI hiện nay? Hãy để lại ý kiến hoặc chia sẻ bài viết nếu bạn thấy thông tin này hữu ích!