Nội dung chính
Giải pháp thu phí qua eo biển Hormuz đang được xem là phương án tối ưu để khơi thông dòng chảy năng lượng toàn cầu và ổn định giá dầu trong bối cảnh xung đột địa chính trị căng thẳng.
Hình ảnh những siêu tàu chở dầu mang cờ Panama buộc phải quay đầu ngay trước cửa ngõ eo biển Hormuz những ngày qua là minh chứng sống động cho sự tê liệt của chuỗi cung ứng năng lượng. Huyết mạch kinh tế thế giới đang rơi vào trạng thái chờ đợi một “chìa khóa” để tái khởi động sau những tuần xung đột không hồi kết.
Điều trớ trêu là chiếc chìa khóa ấy lại mang hình dáng của một “trạm thu phí” trên biển. Thay vì bị mắc kẹt trong các cuộc đấu tranh quân sự, một cơ chế thu phí trung chuyển đang được đưa lên bàn đàm phán như một giải pháp trị giá hàng tỷ USD, hứa hẹn khôi phục dòng chảy thương mại quốc tế.
Lựa chọn “ít tệ nhất” trong bàn cờ địa chính trị
Sau lệnh ngừng bắn tạm thời kéo dài 2 tuần dưới sự trung gian của Pakistan, bài toán nan giải nhất là làm sao để các siêu tàu hàng đủ tự tin rẽ sóng qua eo biển Hormuz. Với chiều rộng hẹp nhất chỉ khoảng 34km, địa điểm này đang gánh vác tới 20% lượng dầu mỏ và khí đốt của toàn thế giới.
Trong kế hoạch ngừng bắn 10 điểm của Iran, Tehran đề xuất duy trì kiểm soát eo biển và thực hiện thu phí các tàu chở dầu đi qua. Dù Oman và một số quốc gia phản đối vì cho rằng điều này vi phạm các thỏa thuận quốc tế hiện hành, giới phân tích kinh tế lại đánh giá đây là “lựa chọn ít tệ nhất”.
Thay vì để chuỗi cung ứng đứt gãy hoàn toàn, việc chấp nhận một loại phí trung chuyển là sự đánh đổi thực tế để duy trì thương mại. Thậm chí, phía Mỹ cũng đang cân nhắc việc thành lập một liên doanh để vận hành cơ chế thu phí này nhằm đảm bảo tính minh bạch và ổn định.
Nghịch lý kinh tế: Người tiêu dùng hay nhà xuất khẩu sẽ trả tiền?
Một câu hỏi lớn được đặt ra là: Ai sẽ thực sự rút ví cho khoản phí này? Nhiều người lo ngại người tiêu dùng cuối cùng sẽ phải chịu giá xăng dầu tăng cao, nhưng các mô hình kinh tế học lại chỉ ra một nghịch lý: nền kinh tế toàn cầu có khả năng “miễn nhiễm” khá cao với khoản phí này.
Thực tế, khoản phí qua eo biển Hormuz vận hành tương tự như một loại thuế gián thu. Các tính toán chuyên sâu cho thấy gánh nặng chi phí không đổ dồn lên người tiêu dùng, mà chủ yếu thuộc về các quốc gia xuất khẩu vùng Vịnh. Cụ thể, người tiêu dùng chỉ phải chịu khoảng 6% đến 17% chi phí, trong khi các nước xuất khẩu sẽ gánh tới 83-94%.
Nguyên nhân là do các nước vùng Vịnh, dù là những tay chơi lớn, chỉ chiếm khoảng 20% nguồn cung toàn cầu, khiến họ không có đủ quyền lực để đẩy giá bán lên mức cực đoan mà không gây hại cho chính mình. Trong kịch bản cơ sở, khoảng 90% hóa đơn sẽ do các nhà xuất khẩu thanh toán.
Mức phí dự kiến thảo luận khoảng 2 triệu USD cho mỗi lượt tàu. Đối với một siêu tàu chở 2 triệu thùng dầu, chi phí này tương đương chỉ 1 USD/thùng. Nếu áp dụng, giá dầu thế giới chỉ biến động nhẹ trong khoảng 0,05 đến 0,4 USD/thùng—một con số quá nhỏ bé so với mức tăng sốc 35-40 USD/thùng nếu xung đột nổ ra toàn diện. Đổi lại, với khoản thu 6-14 tỷ USD mỗi năm, các nước vùng Vịnh có thể khôi phục việc xuất khẩu 20 triệu thùng dầu mỗi ngày.
Thách thức đối với châu Á và chiến lược tìm đường vòng
Mặc dù bức tranh tài chính có vẻ khả quan, nhưng các nền kinh tế châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ vẫn phải đối mặt với rủi ro lớn do phụ thuộc sâu sắc vào nguồn cung từ Trung Đông. Khoản phí 2 triệu USD mỗi lượt tàu là con số không hề nhỏ, tương đương chi phí thuê một siêu tàu chạy tuyến Trung Đông – Trung Quốc trong cả năm 2025.
Bên cạnh đó, rủi ro an ninh sẽ đẩy phí bảo hiểm chiến tranh cho tàu dầu và tàu LNG lên cao, tạo áp lực lên biên lợi nhuận của các nhà máy lọc hóa dầu và giá khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) giao ngay.
Để giảm bớt sự phụ thuộc vào “nút thắt” Hormuz, các quốc gia vùng Vịnh đang đẩy mạnh các tuyến đường thay thế:
- Saudi Arabia: Sử dụng đường ống Đông – Tây tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ với công suất thiết kế 7 triệu thùng/ngày.
- UAE: Tăng cường bơm dầu qua đường ống tới cảng Fujairah, đạt sản lượng xuất khẩu khoảng 1,6 triệu thùng/ngày.
Tâm lý thị trường: Khoảng lặng trước một luật chơi mới
Hiện tại, eo biển Hormuz vẫn đang trong trạng thái “án binh bất động”. Theo dữ liệu từ Kpler, kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, chỉ có vỏn vẹn 4 tàu hàng rời vượt qua khu vực này. Các siêu tàu chở dầu vẫn đang cực kỳ thận trọng do lo ngại về thủy lôi và an ninh hàng hải.
Ông Nikos Pothitakis từ Kpler nhận định lưu lượng tàu hiện tại cho thấy eo biển gần như đã bị đóng cửa về mặt thực tế. Sự im ắng này không phải là sự kết thúc, mà là một khoảng lặng cần thiết để các bên liên quan thiết lập một luật chơi mới, nơi các chi phí được định giá rõ ràng nhằm đổi lấy sự an toàn và ổn định cho dòng chảy năng lượng toàn cầu.
Bạn nghĩ sao về đề xuất thu phí này? Liệu đây có phải là giải pháp bền vững hay chỉ là một bước lùi về mặt chính trị? Hãy để lại ý kiến của bạn bên dưới!