Khi gói thầu CNTT không linh hoạt: Chủ đầu tư gặp bẫy nâng cấp và giải pháp tối ưu

Linh — Thu, 15 Jan 2026 03:32:50 +0000

Chuyển đổi số đang thúc đẩy nhu cầu dịch vụ CNTT bùng nổ, nhưng những gói thầu không chuẩn lại khiến chủ đầu tư rơi vào bẫy khó khăn khi cần nâng cấp và liên thông dữ liệu.

Thực trạng các gói thầu CNTT hiện nay

Trong các lĩnh vực trọng điểm như y tế, giáo dục và cải cách hành chính, nhu cầu số hoá đã tạo ra một thị trường dịch vụ công nghệ thông tin (CNTT) sôi động, thu hút hàng loạt doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy nhiều dự án gặp “cửa sổ đóng” khi dữ liệu và hệ thống không thể mở rộng hoặc tích hợp với các giải pháp mới.

Y tế: Nhiều bệnh viện công lập ký hợp đồng phần mềm quản lý theo mô hình thuê dịch vụ hoặc mua trọn gói. Khi muốn triển khai hồ sơ bệnh án điện tử (EMR) hoặc hệ thống chẩn đoán hình ảnh (PACS), họ phát hiện dữ liệu được lưu dưới dạng đóng – không hỗ trợ API mở, khiến chi phí tích hợp tăng cao và quá trình chuyển đổi trở nên khó khăn.

Giáo dục: Các trường học muốn áp dụng nền tảng AI hỗ trợ học tập nhưng dữ liệu học sinh bị “khóa” trong hệ thống cũ, nhà thầu không bàn giao dữ liệu gốc ở định dạng mở, làm cho việc kết nối với công nghệ mới gần như không thể.

Dịch vụ công trực tuyến: Nhiều bộ, ngành và địa phương muốn rút ngắn quy trình hành chính từ 5 bước xuống 3 bước nhưng lại phụ thuộc hoàn toàn vào nhà thầu hiện tại. Khi muốn nâng cấp, chi phí sửa đổi hệ thống cũ còn cao hơn cả việc triển khai giải pháp mới từ đầu.

Minh hoạ: Internet và xu hướng chuyển đổi số

Nguyên nhân khiến chủ đầu tư gặp bẫy

Theo các chuyên gia, vấn đề gốc rễ nằm ở lỗ hổng khi xây dựng hồ sơ mời thầu (HSMT). TS. Nguyễn Việt Hùng nhấn mạnh, đề bài trong HSMT quyết định trực tiếp chất lượng và hiệu quả của cuộc thầu; nếu xem nhẹ, chủ đầu tư sẽ phải đối mặt với rủi ro lớn trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Yêu cầu kỹ thuật quá chi tiết, dựa trên tính năng của một sản phẩm cụ thể, trong khi công nghệ luôn thay đổi.
Thiếu quy định rõ ràng về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và tiêu chuẩn mở (Open API, Open Standards).
Chủ đầu tư thường coi hệ thống CNTT là tài sản cố định, không dự tính chi phí bảo trì, nâng cấp trong 3‑5 năm tới.

Một số lãnh đạo bệnh viện thừa nhận thiếu năng lực công nghệ và chỉ phát hiện thiếu tính năng khi dự án đã đi vào thực hiện. Các cơ quan quản lý có quy định ưu tiên phần mềm mã nguồn mở, nhưng thực thi chưa đồng bộ.

Giải pháp đề xuất cho chủ đầu tư và nhà thầu

Đối với chủ đầu tư

Ưu tiên mô hình “thuê dịch vụ” thay vì “đầu tư sở hữu” để có thể linh hoạt thay đổi nhà cung cấp, miễn là dữ liệu được bàn giao dưới định dạng chuẩn và hỗ trợ Open API.
Đưa tiêu chí “có khả năng liên thông” làm điểm cộng lớn hoặc điều kiện tiên quyết trong HSMT.
Quản lý hợp đồng chặt chẽ, bao gồm các điều khoản: Nhà nước sở hữu dữ liệu; nhà thầu cam kết lộ trình bàn giao và hỗ trợ chuyển đổi dữ liệu khi chấm dứt hợp đồng.
Chia nhỏ dự án thành các module (hạ tầng, phần mềm, tích hợp) để có thể thay thế từng phần khi cần, giảm rủi ro “khóa” toàn bộ hệ thống.

Đối với nhà thầu

Cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ, xây dựng hệ sinh thái mở, cam kết đồng hành dài hạn thay vì “khóa” dữ liệu để bảo vệ lợi nhuận ngắn hạn.
Tuân thủ các tiêu chuẩn mở, cung cấp tài liệu API và hỗ trợ đào tạo nhân lực cho khách hàng.
Đề xuất các giải pháp chuyển đổi dữ liệu linh hoạt, giúp khách hàng giảm chi phí nâng cấp trong tương lai.

Việc áp dụng những biện pháp trên không chỉ giúp chủ đầu tư tránh bẫy nâng cấp mà còn thúc đẩy một môi trường công nghệ thông tin lành mạnh, mở rộng và đáp ứng nhanh chóng nhu cầu chuyển đổi số của quốc gia.