Donald Trump đã công bố thuế 10% đối với hàng hoá từ 8 quốc gia châu Âu để gây áp lực trong vụ tranh chấp Greenland. Động thái này nhanh chóng gây bức xúc không chỉ ở các đồng minh NATO mà còn trong nội bộ Quốc hội Mỹ, mở ra một kịch bản mới cho căng thẳng thương mại và địa chính trị.

Bối cảnh đề xuất thuế quan mới

Trong một bài đăng trên mạng xã hội vào tối hôm qua (giờ Việt Nam), Tổng thống Trump thông báo sẽ áp thuế 10% lên hàng hoá nhập khẩu từ Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan, bắt đầu từ ngày 1/2. Nếu các quốc gia này không thay đổi lập trường về việc Mỹ mua lại Greenland, mức thuế sẽ tăng lên 25% vào ngày 1/6 cho tới khi đạt được thỏa thuận.

Trump lập luận rằng việc kiểm soát Greenland – một lãnh thổ tự trị của Đan Mạch nằm ở Bắc Đại Tây Dương – là cần thiết để đối phó với tham vọng ngày càng tăng của Trung Quốc và Nga trong khu vực Bắc Cực. Tuy nhiên, theo hiệp ước quốc phòng 1951, Mỹ đã có quyền duy trì hiện diện quân sự tại Greenland, khiến lý do “cần kiểm soát” trở nên gây tranh cãi.

Phản ứng mạnh mẽ từ châu Âu

Ngay sau thông báo, các nhà lãnh đạo châu Âu lên tiếng phản đối quyết liệt. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh không có bất kỳ hình thức đe dọa nào có thể thay đổi lập trường của EU, trong khi Thủ tướng Thụy Điển khẳng định sẽ không chấp nhận bất kỳ hành vi “tống tiền” nào. Thủ tướng Anh Keir Starmer cũng cho rằng áp thuế đối với đồng minh vì lý do an ninh NATO là “hoàn toàn sai lầm”.

Liên minh châu Âu (EU) cũng cảnh báo rằng việc áp thuế đơn phương sẽ làm suy yếu quan hệ xuyên Đại Tây Dương và có thể dẫn tới một vòng xoáy đối đầu khó kiểm soát. Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa khẳng định EU “hoàn toàn đoàn kết với Đan Mạch và người dân Greenland” và kêu gọi duy trì đối thoại.

Phản hồi trong nội bộ Hoa Kỳ

Ở Washington, cả hai viện Quốc hội đều chỉ trích quyết định này. Thượng nghị sĩ Thom Tillis (R) cho rằng “biện pháp này xấu cho Mỹ, cho doanh nghiệp và cho các đồng minh”, trong khi Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski (R) gọi đây là quyết định “không cần thiết và mang tính trừng phạt”. Một số nghị sĩ Cộng hòa lo ngại rằng áp lực thương mại sẽ làm yếu đi NATO và tạo lợi thế cho Trung Quốc và Nga.

Tác động kinh tế và dự báo

Hiện Mỹ đã áp thuế 10% đối với hàng hoá từ Anh và 15% đối với toàn bộ EU. Nếu các mức thuế mới được cộng lên, chi phí nhập khẩu sẽ tăng lên đáng kể, và phần lớn sẽ được chuyển sang người tiêu dùng. Theo Bloomberg, các nhà phân tích dự đoán giá tiêu dùng ở châu Âu có thể tăng từ 2% đến 4% trong quý tới.

Thêm vào đó, Tòa án Tối cao Mỹ đang xem xét tính hợp pháp của việc Trump sử dụng Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) để áp đặt thuế quan. Một phán quyết bất lợi có thể làm suy yếu khả năng thực thi các mức thuế mới.

Kết luận: Một phép thử địa chính trị

Vụ việc Greenland đã chuyển từ một đề xuất gây tranh cãi thành một phép thử lớn cho sức ép kinh tế trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Khi các bên tiếp tục đối thoại, câu hỏi trọng tâm vẫn là: Liên minh NATO và EU có thể duy trì sự đoàn kết trước áp lực thương mại, hay sẽ xuất hiện một kỷ nguyên mới của đối đầu kinh tế?

Hồng Nhung