Nội dung chính
Việc quyết định lãi suất Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) trong cuộc họp tới đang trở thành tâm điểm khi áp lực lạm phát từ cú sốc năng lượng ngày một gia tăng.
Thị trường hiện đang dồn sự chú ý vào cuộc họp kéo dài hai ngày kết thúc vào thứ Ba tuần tới. Mặc dù các chỉ số kinh tế cho thấy sự phân hóa, nhưng xu hướng chung là BOJ sẽ duy trì trạng thái hiện tại trong ngắn hạn trước khi thực hiện một bước đi quyết liệt hơn.
Áp lực lạm phát: Những con số “biết nói”
Nhìn vào dữ liệu tháng 3, chúng ta thấy một bức tranh phức tạp. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) lõi (loại trừ thực phẩm tươi sống) tăng 1,8% so với cùng kỳ năm ngoái, nhích nhẹ so với mức 1,6% trước đó. Tuy nhiên, điểm mấu chốt nằm ở CPI cốt lõi (loại trừ cả thực phẩm tươi sống và năng lượng) – thước đo mà BOJ dùng để đánh giá lạm phát do cầu. Chỉ số này đã giảm nhẹ từ 2,5% (tháng 2) xuống còn 2,4% trong tháng 3, đánh dấu mức thấp nhất kể từ cuối năm 2024.
Dù con số lạm phát do cầu có dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng “cơn bão” từ phía cung đang tích tụ. Xung đột tại Iran đã đẩy giá dầu thô leo thang, trực tiếp gây áp lực lên chi phí đầu vào của các doanh nghiệp Nhật Bản – quốc gia vốn phụ thuộc nặng nề vào năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông.
Nguy cơ từ lạm phát bán buôn
Một tín hiệu đáng lo ngại là lạm phát bán buôn trong tháng 3 đã tăng vọt. Theo quy luật kinh tế, khi chi phí nguyên vật liệu trong chuỗi cung ứng tăng cao, các doanh nghiệp sẽ có xu hướng chuyển chi phí này sang người tiêu dùng cuối cùng thông qua việc tăng giá bán lẻ.
Ông Masato Koike, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Viện Sompo Plus, cảnh báo rằng áp lực giá từ Trung Đông không chỉ dừng lại ở năng lượng mà sẽ lan rộng ra nhiều mặt hàng khác. Điều này dẫn đến một rủi ro hiện hữu: Tiền lương thực tế trở nên âm nếu tốc độ tăng giá hàng hóa vượt xa tốc độ tăng thu nhập của người lao động.
Kịch bản “giữ nguyên nhưng cứng rắn”
Với bối cảnh lạm phát tháng 3 giảm tốc, kịch bản khả thi nhất là BOJ sẽ giữ nguyên lãi suất trong tuần tới. Tuy nhiên, giới phân tích tin rằng cơ quan này sẽ phát đi những tín hiệu “diều hâu” (hawkish) mạnh mẽ hơn, chuẩn bị cho một đợt tăng lãi suất vào tháng 6 hoặc tháng 7.
Tetsuya Inoue từ Sony Financial Group nhận định rằng hành vi định giá của doanh nghiệp Nhật Bản đã thay đổi rõ rệt. Do đó, BOJ buộc phải theo dõi sát sao các “hiệu ứng vòng thứ hai”. Nếu dự báo giá của hội đồng quản trị cho thấy sự cứng rắn, đó sẽ là manh mối cho một chu kỳ thắt chặt tiền tệ sắp tới.
Bài toán hóc búa của các nhà hoạch định chính sách
BOJ hiện đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan:
- Nếu tăng lãi suất quá sớm: Có thể gây tổn thương cho nền kinh tế đang phục hồi, đặc biệt khi chi phí năng lượng đã quá cao.
- Nếu chậm trễ: Đồng Yên suy yếu kết hợp với giá dầu tăng sẽ khiến lạm phát lan rộng, khó kiểm soát.
Hiện tại, khoảng 2/3 các nhà kinh tế được Reuters khảo sát dự báo lãi suất chuẩn sẽ được đẩy lên mức 1,0% vào cuối tháng 6. Điều này cho thấy niềm tin vào việc BOJ sẽ ưu tiên kiềm chế lạm phát hơn là duy trì chính sách nới lỏng.
Cảnh báo về “Vòng xoáy Lạm phát – Tiền lương”
Mặc dù nhiều nhà hoạch định chính sách chưa thấy dấu hiệu của một vòng xoáy lạm phát tiền lương mạnh mẽ (nơi giá tăng $rightarrow$ lương tăng $rightarrow$ giá tiếp tục tăng), nhưng những thành viên “diều hâu” trong BOJ đang cực kỳ cảnh giác. Họ cho rằng tâm lý của hộ gia đình và doanh nghiệp đã chuyển sang trạng thái “chấp nhận lạm phát”.
Nếu hiệu ứng vòng thứ hai xảy ra và trở nên dai dẳng, BOJ có thể sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tăng lãi suất mạnh và nhanh hơn dự kiến để tránh mất kiểm soát về giá cả.
Góc nhìn chuyên gia: Việc BOJ chuyển dịch từ chính sách siêu nới lỏng sang thắt chặt là một bước đi tất yếu nhưng đầy rủi ro. Sự thành công của lộ trình này phụ thuộc vào việc liệu tăng trưởng tiền lương có thực sự bền vững để bù đắp cho chi phí sinh hoạt tăng cao hay không. Nếu không, việc tăng lãi suất có thể trở thành “cú sốc kép” đối với tiêu dùng nội địa.
Bạn đánh giá thế nào về khả năng BOJ tăng lãi suất lên 1,0% vào tháng 6? Liệu đồng Yên có đủ sức phục hồi để giảm áp lực nhập khẩu? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận!
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Tại sao BOJ lại đặc biệt quan tâm đến CPI cốt lõi (loại trừ năng lượng)?
Vì CPI cốt lõi phản ánh lạm phát do cầu (nhu cầu tiêu dùng tăng), giúp BOJ phân biệt được tăng giá do yếu tố khách quan (giá dầu thế giới) hay do nội lực kinh tế đang nóng lên.
Hiệu ứng vòng thứ hai trong lạm phát là gì?
Là hiện tượng chi phí đầu vào tăng khiến doanh nghiệp tăng giá bán, sau đó người lao động yêu cầu tăng lương để bù đắp chi phí sinh hoạt, dẫn đến việc doanh nghiệp tiếp tục tăng giá để bù chi phí lương, tạo thành một vòng xoáy lạm phát.
Dự báo lãi suất của BOJ trong thời gian tới như thế nào?
Đa số các nhà kinh tế dự báo BOJ sẽ giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp tuần tới, nhưng có khả năng cao sẽ tăng lãi suất chuẩn lên mức 1,0% vào cuối tháng 6.
