Nội dung chính
Thị trường lao động quý I/2026 ghi nhận những biến động đáng chú ý với hơn 1,06 triệu người thất nghiệp, đặt ra nhiều thách thức về chất lượng nguồn nhân lực và giải quyết việc làm.
Theo số liệu mới nhất từ Bộ Nội vụ, con số 1,06 triệu người thất nghiệp trong độ tuổi lao động đã tăng thêm 21.800 người so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy áp lực lên thị trường việc làm đang có xu hướng gia tăng, bất chấp những nỗ lực phục hồi kinh tế.
Điểm nóng thất nghiệp: Khu vực thành thị và nhóm thanh niên
Một thực trạng đáng lo ngại hiện nay là sự phân hóa về tỷ lệ thất nghiệp theo khu vực và độ tuổi. Tại các thành phố lớn, tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động chạm mức 2,46%, ghi nhận mức tăng nhẹ so với cả quý IV và cùng kỳ năm 2025. Điều này phản ánh sự cạnh tranh khốc liệt tại các đô thị, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp nhưng yêu cầu về kỹ năng ngày càng khắt khe.
Đặc biệt, nhóm thanh niên đang là đối tượng dễ tổn thương nhất với tỷ lệ thất nghiệp lên tới 8,86%. Đáng chú ý hơn, có khoảng 1,6 triệu thanh niên rơi vào tình trạng NEET (không có việc làm, không học tập và không tham gia đào tạo), chiếm tới 11,4% tổng số thanh niên cả nước. Đây là một “lãng phí nguồn lực” lớn, cho thấy khoảng cách giữa đào tạo tại nhà trường và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp vẫn còn rất sâu sắc.
Nghịch lý: Lực lượng lao động tăng nhưng trình độ chưa tương xứng
Nhìn vào bức tranh tổng thể, lực lượng lao động cả nước đạt 53,6 triệu người, tăng gần 688.000 người so với cùng kỳ năm 2025. Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động đạt 68,3%, trong đó nam giới chiếm ưu thế với 74,5% và nữ giới là 62,3%.
Số người có việc làm đạt 52,5 triệu người (tăng 1,3% so với năm ngoái). Tuy nhiên, điểm yếu chí tử nằm ở chất lượng: tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ chỉ đạt 29,6%. Việc thiếu hụt lao động kỹ thuật cao khiến nhiều doanh nghiệp khó tuyển dụng vị trí then chốt, trong khi lao động phổ thông lại dư thừa, dẫn đến tình trạng thất nghiệp cơ cấu.
Thu nhập cải thiện nhưng áp lực trợ cấp vẫn hiện hữu
Một điểm sáng hiếm hoi là mức thu nhập bình quân của người lao động trong quý I đạt 9 triệu đồng/tháng, tăng 8,5% (tương đương 705.700 đồng) so với cùng kỳ năm 2025. Đối với nhóm làm công hưởng lương, con số này cao hơn, đạt 10 triệu đồng/tháng, tăng 6,6%.
Tuy nhiên, sự tăng trưởng thu nhập không khỏa lấp được nỗi lo của hàng trăm nghìn người thiếu việc làm (786.700 người, chiếm 1,68%). Trong quý I, hơn 123.000 người đã nộp hồ sơ đăng ký nhận trợ cấp thất nghiệp, với hơn 120.000 trường hợp được phê duyệt.
Các nhóm ngành chịu ảnh hưởng nặng nề nhất:
- Công nghiệp chế biến – chế tạo: Nhóm ngành chủ lực nhưng nhạy cảm với biến động đơn hàng thế giới.
- Nông – lâm nghiệp và thủy sản: Chịu tác động từ thiên tai và biến đổi khí hậu.
- Xây dựng: Phụ thuộc lớn vào các dự án đầu tư công và bất động sản.
- Bán buôn – bán lẻ: Áp lực từ sự chuyển dịch sang thương mại điện tử.
Góc nhìn chuyên gia và lời khuyên cho người lao động
Việc tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao và tỷ lệ lao động có bằng cấp thấp (dưới 30%) là tín hiệu cảnh báo về sự lỗi thời của một bộ phận kỹ năng lao động. Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc chỉ dựa vào bằng cấp cơ bản là không đủ.
Để thích nghi, người lao động cần chủ động thực hiện chiến lược “Học tập suốt đời” (Lifelong Learning). Thay vì chờ đợi cơ hội, hãy tập trung nâng cao kỹ năng số (Digital Skills) và kỹ năng mềm để tăng khả năng cạnh tranh. Đối với các doanh nghiệp, việc phối hợp chặt chẽ với các cơ sở đào tạo để “đặt hàng” nhân sự sẽ là lối thoát cho bài toán thiếu hụt lao động chất lượng cao.
Bạn đánh giá thế nào về cơ hội việc làm trong năm 2026? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn hoặc đặt câu hỏi về định hướng nghề nghiệp ngay dưới bài viết này!
