Đàm phán Mỹ – Iran: Đề xuất hạ nhiệt hay chiến thuật “câu giờ”?

Cuộc đàm phán Mỹ – Iran hiện đang rơi vào thế giằng co gay gắt khi Washington nghi ngờ Tehran sử dụng các đề xuất ngoại giao như một chiến thuật câu giờ để phát triển hạt nhân.

Trong bối cảnh xung đột khu vực vẫn chưa tìm thấy lối thoát và nguồn cung năng lượng toàn cầu bị đe dọa, Tổng thống Donald Trump đã triệu tập nhóm cố vấn an ninh quốc gia để mổ xẻ đề xuất mới nhất từ phía Iran. Đây không đơn thuần là một cuộc trao đổi ngoại giao, mà là một ván bài chiến lược nơi mỗi bên đều cố gắng tối đa hóa lợi thế của mình.

Chiến lược “phân kỳ” của Tehran: Lối thoát hay cái bẫy?

Theo các nguồn tin thân cận từ Iran, đề xuất mới nhất của Tehran xoay quanh một lộ trình đàm phán chia làm nhiều giai đoạn. Điểm mấu chốt và cũng là điểm gây tranh cãi nhất chính là việc tạm gác vấn đề chương trình hạt nhân sang một bên cho đến khi các mâu thuẫn trực tiếp được giải quyết.

Lộ trình đề xuất từ phía Iran bao gồm:

• Giai đoạn 1: Chấm dứt ngay lập tức các chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel tiến hành chống lại Iran, kèm theo cam kết bảo đảm Washington sẽ không tái khởi động cuộc chiến.
• Giai đoạn 2: Giải quyết các lệnh phong tỏa hàng hải của Mỹ và ổn định tình hình vận tải tại eo biển Hormuz.
• Giai đoạn cuối: Thảo luận về chương trình hạt nhân, trong đó Iran kiên quyết yêu cầu Mỹ công nhận quyền làm giàu uranium cho mục đích hòa bình.

Tuy nhiên, đối với Washington, cách tiếp cận này là không thể chấp nhận được. Ngoại trưởng Marco Rubio đã thẳng thắn nhận định trên Fox News rằng đây là một chiến thuật kéo dài thời gian điển hình của những nhà đàm phán lão luyện từ Tehran. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta phải đảm bảo bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải ngăn chặn dứt khoát việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân”.

Eo biển Hormuz: “Vũ khí” gây áp lực kinh tế

Trong khi các cuộc thảo luận ngoại giao diễn ra tại Islamabad, Oman và Nga, thì thực địa tại eo biển Hormuz lại cho thấy một bức tranh ảm đạm. Iran đang sử dụng khả năng kiểm soát điểm nghẽn hàng hải này như một đòn bẩy chiến lược để ép Mỹ phải nhượng bộ.

Số liệu thực tế cho thấy mức độ sụt giảm khủng khiếp của lưu lượng vận tải: Từ mức 125-140 tàu qua lại mỗi ngày trước chiến tranh, nay chỉ còn vỏn vẹn 7 tàu, và đặc biệt không có tàu chở dầu nào ra thị trường toàn cầu. Việc ít nhất 6 tàu chở dầu của Iran phải quay đầu do lệnh phong tỏa của Mỹ đã đẩy giá dầu thế giới quay đầu tăng mạnh, đạt mức cao nhất trong 2 tuần qua vào ngày 27/4.

Bộ Ngoại giao Iran đã lên án gay gắt hành động của Mỹ, gọi việc thu giữ các tàu chở dầu là “hợp pháp hóa hành vi cướp biển”. Điều này cho thấy sự đối đầu hiện nay không còn gói gọn trong các văn bản ngoại giao mà đã chuyển sang cuộc chiến tiêu hao về kinh tế.

Áp lực kép lên Nhà Trắng và ván bài của ông Trump

Tổng thống Donald Trump hiện đang đứng trước một tình thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, ông đối mặt với áp lực từ cử tri trong nước khi cuộc chiến không được lòng dân và gây tốn kém. Mặt khác, việc nhượng bộ Iran về vấn đề hạt nhân sẽ bị coi là một thất bại chiến lược về an ninh quốc gia.

Việc Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi liên tục di chuyển qua các cường quốc như Nga (gặp Tổng thống Putin) cho thấy Tehran đang tìm kiếm sự hậu thuẫn quốc tế để gia tăng vị thế. Tuyên bố của ông Araqchi rằng chính ông Trump là người đề nghị đàm phán vì Mỹ “chưa đạt được mục tiêu nào” cho thấy một cuộc chiến tâm lý đang diễn ra quyết liệt.

Góc nhìn chuyên gia: Tương lai nào cho hòa bình?

Nhìn từ góc độ địa chính trị, cuộc xung đột Mỹ – Iran không chỉ là câu chuyện về uranium hay tên lửa, mà là cuộc chiến giành quyền kiểm soát năng lượng và ảnh hưởng tại Trung Đông. Việc Iran đề xuất gác lại vấn đề hạt nhân là một nước đi thông minh để giải tỏa áp lực quân sự trước mắt, nhưng nó đánh đúng vào nỗi sợ lớn nhất của Mỹ: Sự đã rồi (fait accompli). Nếu Mỹ chấp nhận, Iran sẽ có thêm thời gian quý báu để hoàn thiện năng lực hạt nhân trong khi các lệnh trừng phạt bị gỡ bỏ.

Bài học từ các thỏa thuận trước đây cho thấy, chỉ khi cả hai bên cùng chạm đến “ngưỡng chịu đựng” tối đa về kinh tế và chính trị, một thỏa thuận thực chất mới được ký kết. Hiện tại, giá dầu tăng và áp lực bầu cử tại Mỹ có thể là chất xúc tác, nhưng sự thiếu tin tưởng tuyệt đối giữa Washington và Tehran vẫn là rào cản lớn nhất.

Liệu ông Trump sẽ chọn một thỏa thuận nhanh chóng để xoa dịu dư luận trong nước, hay tiếp tục duy trì chính sách gây áp lực tối đa bất chấp rủi ro khủng hoảng năng lượng toàn cầu?

Câu hỏi thường gặp (FAQ)